baner9
Previous Next

Neuropsychologia kliniczna zajmuje się wpływem, jaki wywiera mózg na to, co robimy, jak myślimy, jakie decyzje podejmujemy, co odczuwamy, jak mówimy. Ta nadrzędna rola mózgu ujawnia się zwłaszcza w momencie, kiedy mamy do czynienia z jego dysfunkcjami, często dając „bardzo dramatyczne zmiany w zachowaniu człowieka" (Herzyk, 2003). Mogą pojawić się trudności z mową - zarówno z jej rozumieniem jak i nadawaniem (afazje), zaburzenia pamięci, problemy z uczeniem się, koncentracją uwagi, postrzeganiem wzrokowym, zmiany w osobowości.

Wśród wielu rzeczy, jakie człowiek może stracić po urazie mózgu najważniejsze są: utrata wolności, poczucie kontroli nad własnym życiem, samodzielność i przyjaciele. Świat chorego kurczy się do wymiarów choroby. Staje się dla pacjenta tak samo ułomny i ograniczony jak on sam. Odczucia te potęgują izolację społeczną pacjenta. Zaczyna go przytłaczać fakt, że inni ludzie mają swoje życie, które toczy się tak, jak toczyło się jego życie przed wypadkiem, a to już jest poza jego zasięgiem.

Pacjenci po urazach mózgu w rozmaity sposób przystosowują się do swojej niepełnosprawności i różnie sobie radzą z bieżącymi problemami. Jednym z głównych problemów, z jakim spotyka się pacjent po urazie mózgu jest powrót do społeczeństwa. Pojawiające się w następstwie dysfunkcji mózgowych zaburzenia poznawcze w zakresie pamięci, uwagi, funkcji wykonawczych czy umiejętności porozumiewania się z innymi ludźmi prowadzą do poważnych zakłóceń w funkcjonowaniu psychospołecznym. 

Istotą terapii neuropsychologicznej jest usprawnienie deficytów wypływających z uszkodzenia mózgu. Jednak jest to tylko jedna część z działań podejmowanych na szeroka skalę. Działania te obejmują nie tylko obiektywny stan deficytów poznawczych, ale również subiektywne doświadczenie zdrowia i choroby pacjenta oraz podejmowane przez niego próby radzenia sobie z sytuacją ograniczeń życiowych.

W procesie terapii pacjent powinien nauczyć się skutecznego radzenia sobie w sytuacjach trudnych, często nawet trudniejszych niż przed chorobą, oraz samodzielnego i aktywnego rozwiązywania problemów życiowych wynikających z istniejących ograniczeń.

Kolejnym obszarem zainteresowań neuropsychologii jest funkcjonowanie mózgu człowieka w okresie późnej dorosłości. W tym czasie następuje spadek aktywności organizmu i wyraźniej odczuwana bywa zwiększona podatność na różnorodne dystrakcje. Pojawia się konieczność opanowania umiejętności życia z różnymi schorzeniami somatycznymi i radzenia sobie z fizycznymi zmianami w organizmie następującymi na skutek utraty dotychczas posiadanej sprawności. W procesie fizjologicznego starzenia się mózgu obserwowane są powolne i niezbyt uciążliwe zmiany w funkcjonowaniu poznawczym, takie jak nieznaczne, wybiórcze zapominanie, osłabione kojarzenie i bystrość poglądów. Natomiast, gdy dochodzi do procesu patologicznego w obrębie mózgowia, niekorzystne zmiany w funkcjonowaniu poznawczym mogą przyjąć nawet postać otępienia.

Jedną z przyczyn patologicznego starzenia się mózgu są choroby neurozwyrodnieniowe, których postępujący przebieg może prowadzić do całkowitego rozpadu funkcjonowania intelektualnego. W przebiegu procesu otępiennego początkowo pojawiają się dyskretne, wybiórcze zaburzenia niektórych funkcji poznawczych (np. pamięci, choć nie zawsze), a następnie stopniowo dołączają się, w zależności od miejsca uszkodzenia, zaburzenia nie tylko funkcji poznawczych, ale i umiejętności, co doprowadza do całkowitego uzależnienia od otoczenia (np. w chorobie Alzheimera).

Dlatego też szczególnie ważna jest diagnoza możliwego procesu otępiennego, już na poziomie Łagodnych Zaburzeń Poznawczych, które mogą zwiastować przyszłe choroby neurozwyrodnieniowe. Wczesna interwencja w postaci diagnozy i terapii neuropsychologicznej może pozwolić na spowolnienie przebiegu postępującej choroby otępiennej i poprawić zarówno jakość życia chorych jak i osób towarzyszących im w codziennym życiu.

Terapia neuropsychologiczna w zakresie zaburzeń mowy pozwala na dość dobry powrót do sprawności językowej (np. przy wczesnym podjęciu działań - już w 7 dobie po udarze mózgu). W przypadku zaburzeń językowych o znacznym nasileniu, gdy powrót mowy staje się trudny, rehabilitacja stawia przed rodziną i osobą chorą możliwość stworzenia indywidualnego, zastępczego słownika ułatwiającego im porozumiewanie się.

Jeżeli Ty lub ktoś z Twoich bliskich jest w wieku podeszłym, masz osłabioną pamięć, zapominasz gdzie położyłeś klucze, jak nazywają się Twoi znajomi, trudności te uniemożliwiają Ci wykonywanie dotychczas rutynowych czynności i są zauważalne również przez osoby z Twojego otoczenia, skorzystaj z diagnozy neuropsychologicznej.

Rehabilitacja neuropsychologiczna stanowi proces przywracania funkcji, która została utracona dlatego, że ośrodek wykonujący tę funkcję został uszkodzony bądź dlatego, że zakłócone zostało połączenie pomiędzy tymi ośrodkami. Pacjenci z uszkodzeniem mózgu potrafią odzyskać niektóre utracone funkcje albo spontanicznie, albo w przebiegu procesu rehabilitacji. Jeśli w swoim otoczeniu masz osobę po urazie mózgu, masz wrażenie, że jej świat całkowicie się rozpadł i samodzielne jej funkcjonowanie jest niemożliwe proponuję podjęcie terapii neuropsychologicznej.

W zakresie terapii neuropsychologicznej jest możliwa:

  • Terapia zaburzeń mowy (afazja),
  • Terapia zaburzeń orientacji,
  • Terapia zaburzeń percepcji,
  • Terapia zaburzeń uwagi,
  • Terapia zaburzeń pamięci,
  • Terapia zaburzeń funkcji wykonawczych.

Elżbieta Włodarska, neuropsycholog